Nowe kraje członkowskie UE mają dobre perspektywy gospodarcze w latach 2008 – 09, ale istnieje ryzyko wzrostu inflacji i spowolnienia tempa wzrostu - NOWY Cykliczny Raport EU8+2 RER

Nowe kraje członkowskie UE mają dobre perspektywy gospodarcze w latach 2008 – 09, ale istnieje ryzyko wzrostu inflacji i spowolnienia tempa wzrostu

Cykliczny Raport Ekonomiczny UE8+2 podkreśla wysoki poziom ogólnego zadowolenia ze standardów życia w nowych krajach członkowskich

WARSZAWA, 31 STYCZNIA 2008―Sytuacja gospodarcza krajów UE8+2 w latach 2008 i 2009 przedstawia się pozytywnie, ale tak jak w przypadku gospodarek krajów rozwiniętych scenariusz bazowy obarczony jest ryzykiem spowolnienia tempa wzrostu i przyspieszenia inflacji – stwierdza ostatni Raport Ekonomiczny UE8 + 2 Banku Światowego.

“W latach 2008-2009 kraje regionu wykonają dalsze, aczkolwiek krótsze kroki na drodze doganiania krajów UE15,” powiedział Ron Hood, główny ekonomista Banku Światowego i główny autor raportu. “Wzrost gospodarczy osiągnął w wielu krajach swoje szczytowe poziomy w pierwszej połowie 2007 roku, ale pozostał silny również w drugiej połowie tego roku, mimo pewnego spowolnienia w niektórych krajach. Spowolnienie najprawdopodobniej utrzyma się również w roku 2008, głównie w krajach bałtyckich. Węgry powinny ponownie wejść na ścieżkę szybszego wzrostu po dotkliwej konsolidacji fiskalnej w warunkach osłabienia koniunktury oraz wyższej  inflacji.”

Efekty kryzysu na rynku kredytów hipotecznych w USA (subprime)

Analizując powody ostatniego kryzysu finansowego, Raport podkreśla, że kryzys na rynku „subprime” w USA wywarł wpływ na inne kraje i rynki oraz pogorszył perspektywy wzrostu gospodarczego w USA. Raport stwierdza, że fundamenty gospodarcze krajów UE8+2 nie zmieniły się znacząco, chociaż podniósł się stopień niepewności co do dalszego rozwoju sytuacji gospodarczej. Na rynkach globalnych poszukuje się inwestycji o niższym poziomie ryzyka, w związku z czym obserwuje się znaczny wzrost zmienności (volatility) na rynkach finansowych. Ta sytuacja staje się wyzwaniem dla krajów UE8+2, gdyż rynki finansowe w coraz większym stopniu doceniają stabilność i wiarygodność polityki gospodarczej. Niemniej jednak, z wyjątkiem wyższej niż oczekiwano inflacji, pozostałe wskaźniki gospodarcze w krajach UE8+2 pozostaną stabilne. Wzrost PKB jest wciąż wysoki, w niektórych krajach pewne obawy mogą wzbudzać wciąż wysokie deficyty na rachunku obrotów bieżących.

Ron Hood twierdzi, że na obecne fluktuacje na rynkach finansowych należy patrzeć w szerszej perspektywie. Odporność gospodarek UE8+2 na zawirowania na rynkach globalnych opiera się na kilku czynnikach. Przede wszystkim banki w tych krajach nie notowały ekspozycji na kredyty o niskim standardzie (typu „subprime”). Gospodarki tych krajów są powiązane przede wszystkim z gospodarką UE, a nie USA. Chociaż tempo akcji kredytowej gwałtownie wzrosło w ostatnich latach, wyjściowy poziom zadłużenia sektora prywatnego był relatywnie niski. Ponadto, z wyjątkiem Bułgarii i Rumunii, w krajach o wyższym poziomie nierównowagi makroekonomicznej następuje stopniowe dostosowanie. Autorzy Raportu konkludują, że przy przewidywanym spowolnieniu w gospodarce światowej zmniejszy się rola eksportu jako siły napędowej wzrostu PKB, a większa rola popytu krajowego będzie wymagała konsolidacji fiskalnej.

Dalsze wnioski wynikające z Raportu są następujące:

Tendencje inflacyjne ulegają wzmocnieniu w całym regionie pomimo słabnącej presji popytowej. Głównym czynnikiem są w tym przypadku ceny żywności i ropy. Jeżeli są to jednorazowe zmiany wynikające z niespodziewanych zmian pogodowych, efekt ten powinien zaniknąć w stosunkowo krótkim okresie. Jeżeli jednak zmiany te są odzwierciedleniem głębszych transformacji w globalnej strukturze popytu i podaży na energię, rosnąca tendencja zastępowania produkcji żywnościowej produkcją biopaliw w rolnictwie, a także gwałtowne zmiany preferencji konsumentów w połączeniu ze wzrostem dochodów w krajach notujących deficyty produktów żywnościowych, mogą wywołać trwałe efekty. Ponadto, płace rosną szybciej niż wydajność pracy w większości krajów regionu. Jest to częściowo efekt niedoboru siły roboczej. Tempo wzrostu akcji kredytowej w regionie osłabło, chociaż dalej pozostaje na wysokim poziomie. Wreszcie, dotychczasowe tendencje aprecjacyjne kursów walutowych, wspierające kontrolę inflacji w niektórych krajach, uległy odwróceniu.

Autorzy Raportu obserwują, że nastąpiła stabilizacja deficytu w rachunku bieżącym w krajach bałtyckich, ale problem ten zwiększa się w Bułgarii i Rumunii. Kraje o wysokich deficytach w rachunku obrotów bieżących, w szczególności te które notują wysokie zadłużenie w walutach zagranicznych, są najbardziej wrażliwe na pogarszającą się sytuację w gospodarce światowej. Nierównowaga zewnętrzna może wprawdzie zmniejszyć się w miarę spowolnienia tempa wzrostu PKB w krajach bałtyckich w roku 2008, ale perspektywy poprawy sytuacji w najbliższej przyszłości w Rumunii i Bułgarii są raczej słabe. Pokrycie deficytu w rachunku bieżącym bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi jest zróżnicowane – znaczące w Bułgarii, Czechach, w Polsce i na Słowacji podczas, gdy inne kraje opierają się przede wszystkim na inwestycjach portfelowych (w papierach dłużnych – np. Węgry) oraz kredytach zagranicznych (kraje bałtyckie, Słowenia i w coraz większym stopniu Rumunia).

Reakcja polityki gospodarczej na powyższe wydarzenia gospodarcze była dotychczas stosunkowo powściągliwa. Pojawiły się tendencje w kierunku zaostrzania polityki monetarnej w Polsce, Czechach i w Rumunii. Kraje utrzymujące sztywne reżimy kursów walutowych mają ograniczone pole manewru w zakresie wykorzystania polityki monetarnej jako instrumentu kontrolowania popytu, a więc będą musiały szerzej wykorzystać instrumenty polityki fiskalnej, aby rozwiązywać problemy nasilającej się presji inflacyjnej i ciągle wysokiego deficytu na rachunku obrotów bieżących. Chociaż wysokie tempo wzrostu PKB w roku 2007 pozwoliło na poprawę podstawowych wskaźników fiskalnych w porównaniu do wcześniejszych prognoz, to jednak poziom deficytu strukturalnego spadł o ponad 0,5 punktu procentowego PKB tylko na Węgrzech, w Polsce, na Słowacji oraz w Słowenii. Jednocześnie najnowsze Programy Konwergencji przewidują, że tylko Węgry planują konsolidację o więcej niż 1 punkt procentowy PKB, a należy dodać, że przewidywania z tych programów mogą okazać się zbyt optymistyczne. Wydaje się, że budżety na rok 2008 (i 2009) nie będą w wystarczającym stopniu wspierać tłumienia inflacji i redukcji nierównowagi zewnętrznej. Jednocześnie poszczególne kraje mogłyby zwiększyć wysiłki w kierunku poprawy efektywności wydatków publicznych.

Temat specjalny: Wskaźniki zadowolenia z życia i z jakości usług publicznych w krajach UE10

1. Dane z badania Life in Transition (życie w krajach transformacji systemomwej) (będącego wspólną inicjatywą Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju i Banku Światowego) dla krajów UE8+2 i Chorwacji wskazują na ogólnie wysoki poziom zadowolenia z jakości życia wśród ich społeczeństw. Liczba respondentów, którzy twierdzą, że są zadowoleni ze swojego życia przewyższa liczbę niezadowolonych w stosunku 3 do 2. Wyniki badań pokazują zróżnicowanie, jeżeli chodzi o kwestię wpływu przekształceń na życie obywateli. Z jednej strony tylko w pięciu, na dziesięć krajów członkowskich UE tzn. w Estonii, Słowenii, na Litwie, w Czechach i w Polsce więcej respondentów zgadza się, niż nie zgadza, ze stwierdzeniem, że „życie gospodarstw domowych jest obecnie lepsze niż około roku 1989”. Wśród krajów UE8+2 Słowenia, Estonia i Słowacja rejestrują najwyższy wskaźnik poparcia dla gospodarki rynkowej w przeciwieństwie do centralnie planowanej. Poziom poparcia dla demokratycznych rozwiązań w przeciwieństwie do bardziej autorytarnych form rządzenia krajem jest najwyższy na Słowacji, w Słowenii i na Węgrzech.

2. Zanotowano ogólnie wysoki poziom zadowolenia z jakości usług publicznych w krajach UE8+2 i w Chorwacji. Wśród odpowiedzi na pytania dotyczące sprawności i efektywności współpracy z urzędnikami publicznymi przy uzyskiwaniu oficjalnych dokumentów (np. paszportu, wizy, aktu urodzenia lub ślubu, wypisu z rejestru nieruchomości itp.) liczba zadowolonych respondentów przewyższała liczbę niezadowolonych w stosunku 2 do 1. Najwyższe oceny, po realizacji wniosków o wydanie oficjalnych dokumentów, uzyskały usługi w zakresie edukacji i oświaty publicznej oraz publicznego systemu ochrony zdrowia. Niemniej, pomiędzy krajami zarysowały się istotne różnice, przy czym najwyższy poziom satysfakcji zanotowała Estonia, a najniższy – Rumunia.

3. Ochronę zdrowia aż 43% respondentów uznało za najwyższy priorytet w zakresie dodatkowych inwestycji publicznych. Następne miejsca w rankingu zajęły oświata i edukacja (22%), emerytury (17%), budownictwo mieszkaniowe (10%) oraz infrastruktura (4%).

4. We wszystkich badanych krajach respondenci nie zgadzali się ze stwierdzeniem, że “obecnie skala korupcji jest mniejsza niż około roku 1989”. Autor tematu specjalnego, Salman Zaidi zauważa, że: “ogromna większość mieszkańców regionu popiera umiarkowane [lub] silne zaangażowanie państwa w proces obniżenia zróżnicowania pomiędzy bogatymi i biednymi.” Dodaje również, że Bank Światowy prowadzi obecnie dalsze prace analityczne, aby lepiej zrozumieć jak rozwijało się zróżnicowanie dochodów ludności w krajach UE8+2 w ostatnich latach i poznać główne czynniki ekonomiczne i społeczne odpowiedzialne za tą dynamikę.

-